Ultimate magazine theme for WordPress.

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ

0 57

İLGİ

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa Konseyi’ne bağlı olarak 1959 yılında kurulmuş uluslararası bir mahkemedir. Mahkeme, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin güvence altına aldığı temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilmesi durumunda bireylerin, toplulukların, tüzel kişilerin ve diğer devletlerin, belirli usul ve kurallara uyularak başvurulabileceği bir yargı merciidir. Şu anda Avrupa Konseyine üye olan toplam 47 ülkenin vatandaşı yaklaşık 800 milyon insan mahkemeye başvurma hakkına sahiptir. Her yıl AİHM’si 50 binden fazla başvuru almaktadır. Ancak bu başvuruların %90’ı kabul edilemez bulunmaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuruda bulunurken mutlaka uyulması gereken bir takım kriterler mevcuttur. Mahkemeye yapılan başvuruların büyük çoğunluğu kabul edilemez bulunmaktadır. Bu durum, başvurunun kabul edilebilirlik kriterlerini sağlamamasından dolayı, Mahkeme’nin davanın esasını incelemeksizin başvuruları reddettiği anlamına gelmektedir. Tek hâkim tarafından incelenen başvuruların kabul edilemezliğine ilişkin kararlar kesindir ve bu kararlara itiraz edilemez. Bu nedenle, AİHM’ye yapılan başvuruların reddedilmemesi için mutlaka aşağıda açıklanan kriterlere uyulması gerekmektedir.

1) Başvuru Formunun Eksiksiz Doldurulması: Mahkeme önünde başvuruların kabul edilebilir bulunması için öncelikle başvuru formunun eksiksiz düzenlenmesi gerekmektedir. Başvuru formu mahkemenin orijinal sitesinden indirilebilir. Başvuru formuna gerekli kişisel bilgiler eklendikten sonra, davanın özeti ve sözleşme ihlallerine dair açıklama yapılmalıdır. Formun ıslak imzalı olması unutulmamalıdır. Ayrıca başvuru formuna iç hukuk yollarının tüketildiğine dair karar örnekleri eklenmelidir. Kural olarak başvurularda isim ve soy isim yazılmalıdır. Ancak başvuranın kimliğini açıklamak istememesi halinde bunu gerekli kılacak sebepleri birlikte mahkemeye başvurması gerekmektedir.

2) Başvurunun Yapılması: Başvurular yalnızca sözleşmeye taraf olan Devletler aleyhine yapılabilmektedir. Başvurular şirketlere, bireylere ve ABD gibi sözleşmeye taraf olmayan ülkelere karşı yapılmaz. Bir başka değişle; başvurular sadece sözleşmeyi imzalayan 47 ülkeye karşı yapılabilir. Her gerçek kişi, özel bir şirket veya dernek gibi hükümet dışı kuruluşlar Mahkeme’ye başvurabilir. Milliyetiniz, göçmen statünüz veya hukuki ehliyetiniz ne olursa olsun, başvuru hakkınızı kullanabilirsiniz.

3) Şikâyetin Konusu: Şikâyetin Sözleşme ve Protokollerle korunan halkalardan en az bir tanesi hakkında olması gerekir. Örneğin; Madde 2: Yaşam Hakkı, Madde 3: İşkence Yasağı, Madde 6: Adil Yargılanma Hakkı, Madde 13: Etkili Başvuru Hakkı vb.
Bir başvuru konu bakımından bağdaşmaması sebebiyle kabul edilemez bulunabilir. Örneğin, ihlal iddiasında bulunulan şikâyetin konusu sürücü belgesi alma hakkı ile ilgili ise bu başvuru sözleşme tarafından korunun haklardan olmadığı için kabul edilmez bulunacaktır.

4) İhlal Edilen Sözleşmenin Mağduru: Bir devlet hakkında şikâyette bulunan başvuranın sözleşmenin ihlalinin mağduru olması gerekmektedir. Yani şikâyet edenin yaşam hakkının elinden alınması, işkenceye uğraması ya da ayrımcılık vb. gibi ihlallerin mağduru olması gerekmektedir. Örneğin, cezaevinde kötü muameleye maruz kalan bir şahsın bu şikâyetini ulusal yargı makamları tarafından kabul edilmediği ya da yeterli tazminata hükmedilmemesi. Ayrıca, Mahkeme’ye başvuru yapıldıktan sonra asıl başvurucunun vefat etmesi halinde mirasçısının yeterli menfaatlerinin bulunması koşuluyla başvurusu yapılabilmektedir.

5) Sözleşmenin İlgili Devlet Tarafından İmzalandığı Tarih: Şikâyet edilen ihlal olayının sözleşmenin veya ek protokollerinin ilgili devlet tarafından yürürlüğe girdiği tarihten sonra gerçekleşmiş olması gerekir. Örneğin; AİHS’nin ek 12. Protokolünü Türkiye onaylamadığı için bu ihlal ile ilgili AİHM’ye başvurulamaz.

6) İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi: Mahkemenin bir davaya bakabilmesi için başvurucuların davalarını yüksek mahkemeler dâhil olmak üzere tüm ulusal mahkemelere götürmeleri gerekmektedir. Türkiye’de idari davalar İdare Mahkemesi, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay’ın ardından Anayasa Mahkemesidir. Adli olarak ise Ağır Ceza Mahkemeleri, Bölge Adliye Mahkemeleri ve Yargıtay’ın ardından Anayasa Mahkemesidir. Bir başvurucu ister adli isterse idari olsun tüm bu iç hukuk yollarını tükettikten sonra AİHM’ye başvurabilir.

7) Altı Ay Kuralı: Ulusal mahkemeler tarafından kesin karar verildikten sonra başvurunun altı ay içerisinde yapılması gerekmektedir. Altı aylık süre, iç hukuk yollarının tüketildiğini gösteren ulusal mahkemelerden verile nihai karardan itibaren başlar. Örneğin; iç hukuk mahkemelerinde verilen en son karar tarihi Ocak ise, başvuru formunun en geç 1 Temmuz’da gönderilmesi gerekmektedir. Bu süre geçtikten sonra yapılan başvurular kabul edilemez bulunmaktadır. Altı aylık sürenin sonunun Cumartesi, Pazar veya resmi tatil gününe denk gelmesi bu süreyi değiştirmez. Bu süreye uyulup uyulmadığı başvurunun postaya verildiği tarihe göre hesaplanmaktadır. Ayrıca 15 nolu ek protokol yürürlüğü girince bu süre Dört ay olarak hesaplanacaktır. Başvurucuların bu sürelere dikkat etmesi önem taşımaktadır.

8) Önemli Bir Zararın Doğması: Mahkeme başvurucunun uğradığını iddia ettiği ihlal neticesinde önemli zarara uğrayıp uğramadığına göre başvuruyu reddedebilir. Bu nedenle başvurucu şikâyetinde ne gibi zararlara uğradığını açıkça dile getirmeli ve bunları gerekli belgelerle kanıtlamalıdır.

9) Başvurunun Mükerrer Olması veya Daha Önce Başka Bir Uluslararası Organa Sunulmuş Olması: Daha önce başvurucu tarafından sunulmuş ve AİHM tarafından incelenmiş olan, şikâyetler ve maddi olaylar esasen aynı olan başvurular da kabul edilemez bulunabilir. Ayrıca daha önce Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi gibi başka uluslararası organa sunulmuş başvurular da kabul edilemez bulunabilir.

10) Başvurunun Açıkça Temelsizdik Taşıması: Bir başvurunun daha önce bahsedilen tüm kabul edilebilirlik kriterlerini taşısa da Mahkeme yine de bu başvuruyu açıkça temelsizliği nedeniyle kabul edilemez bulabilir. Örneğin, Sözleşme tarafından güvence altına alınan haklardan birinin ihlaline ilişkin bir delil sunulmadıysa. Son olarak, Mahkeme “dördüncü derece mahkemesi”, yani Yüksek Mahkeme veya Temyiz Mahkemesi değildir. Mahkeme, iç hukuk tarafından bakılan davaların olayların kanıtlanmasını veya iç hukukun yorumlanması ve uygulanmasını veya ceza davasında suçsuzluğu veya masumiyeti sorgulayamaz.
Yukarıdaki şartlardan bir tanesi bile karşılanmazsa mahkeme başvuruları kabul edilemez bulup reddedebilir. AİHM’ye yapılan başvurular ücretsizidir ve tüm üye ülkelerin resmi dillerinde başvuru yapılabilmekledir.
Bir başvurunun kabul edilemez bulunması durumunda bu karara karşı hiçbir temyiz yolu bulunmamaktadır. Başvurunun açıkça kabul edilemez bulunması durumunda, Mahkeme uygun zamanda başvuranı yazılı olarak bilgilendirmektedir. Bununla beraber, başvurunun kabul edilebilir bulunması durumlarında Mahkeme, Sözleşme tarafından güvence altına alınan hakların ihlal edilip edilmediğine karar verecektir.
Mahkeme’nin vermiş olduğu kararların büyük bir bölümüne AİHM’nin resmi internet sitesi içtihat veri tabanından erişilebilir.
AİHM resmi internet sitesi: (https://www.echr.coe.int/Pages/home.aspx?p=applicants/tur&c)
Başvurunuzun Mahkeme tarafından kabul edilebilir bulunabilmesi şansını yüksek tutabilmek için sözü geçen tüm kabul edilebilirlik şartlarını göz önünde bulundurmanız gerekmektedir ve Mahkeme’nin içtihat veri tabanı HUDOC ile internet sitesine bakmayı unutmayınız.

KAYNAKÇA

1) (Erişim),https://www.anayasa.gov.tr/tr/yayinlar/insan-haklari-bilgi-bankasi/avrupa-insan-haklari-mahkemesi/aihm-yapisi/, 01 Nisan Ekim 2021.

2) (Erişim),https://www.echr.coe.int/Documents/COURTalks_Inad_Talk_TUR.PDF, 01 Nisan 2021.

3) Bir Başvurunun Kabul Edilebilirlik Şartları, (Erişim) file:///C:/Users/Hp/Desktop/COURTalks_Inad_Talk_TUR.PDF, 02 Nisan 2021.

4) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kabul Edilebilirlik Kriterlerini Uygulama Rehberi, (Erişim), https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/10122019112404Kabul%20Edilebilirlik%20Kriterlerini%20Uygulama%20Rehberi.pdf, 02 Nisan 2021.

5) Baran Doğan; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Nedir?, (Erişim) https://barandogan.av.tr/blog/bireysel-basvuru/aihm-avrupa-insan-haklari-mahkemesine-bireysel-basvuru.html, 02 Nisan 2021.

6) Mustafa Baysal, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuruda Mağdur Kavramı, (Erişim) https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/155597, 01 Nisan 2021.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.