GÜVENLİK YAKLAŞIMLARINDA ELEŞTİREL TEORİ


ELEŞTİREL TEORİ

Eleştirel düşünürlerin iddiası şudur: ‘’Bilgi masum bir şey değildir.’’ Bilgi üretmek aslında içinde yaşadığımız dünyayı şekillendirmektir. Bilgi boşlukta kalmaz. İnşa edicidir, topluma bir şeyler katan ve üreten bir bilgi olması gerekmektedir. Nasıl anladığınız dünyayı nasıl şekillendirdiğimiz bilgiyi ortaya getirir. Eleştirel teoride, entelektüel bir dönüşüm vardır. İnsanlara alternatif bir anlama kabiliyeti kazandırır. Siyasal ve toplumsal dönüşümü gerçekleştirmenin entelektüel işini yaparlar. Bilgiye yaklaşıma, araçsal bir şey atfetmektedirler. ”Teori daima birilerine ve belli amaçlara hizmet etmek içindir” der Robert Cox. Herkes için genel geçer çözümler sunan, masum bir bilgi yoktur. Her bilgi belli bir toplumsal ve siyasal konjonktürde oluşturulur. Aslında bu bilgiler toplumsal ve siyasal egemenlerin denetimleri altında oluşturulur ve onların çıkarlarını içerir. Eleştirel teoriye göre zamansız ve mekansız bir bilgi yoktur. Bilgi her zaman, zamana ve mekana bağlıdır. Eleştirel yaklaşım uluslararası ilişkilere, bir bilgi formu ve reçete sunmaktadır.

Bu yaklaşımın temelini oluşturan şey ‘’post-marksistlerler’’.  Bilgi dünyayı kurar ve bu bilgi kendini yöneten egemenlerin hizmetindedir. Eleştireller, Marx’ı anlamakta bir sorun olduğunu düşünürler. Marx’ın toplumsal beklentilerin gerçekleşmesi için bir şey üretilmesini gerektiğini düşünürler. İşçi sınıfı, üretim süreci, kapitalist düzen, serbest ekonomi içinde kendini kurtarma çabasına giren kesimler varken, bir gün birileri bu düzeni bozacaktır. 

Devlet güvenliğini sağlamak için sadece zorunlu araçları ev askeri teçhizatları kullanmaz. Toplumu hizada tutmak ve yönetmek için daha etkili araçlar kullanılır. İnsanın zihnini inşa eder. Nasıl bir zihinsel süreç içerisinde geçileceği devletin egemenliği altındadır. Toplum içinde çok önemli mekanizmalar vardır; din, aile, medya gibi. Bu kapitalizmin istediği insan modeli zihinlere egemenliği elinde tutanlar tarafından yerleştirilmektedir. Organik entelektüeller de masum değildir. Çünkü egemenlerin istediği bilgiyi insanların zihnine yerleştirirler. Bu yüzden eleştirellere göre her dönüşümün umudu ve ihtimali vardır. Belli bir zihinsel düşünceyi ve var olan bilgiyi kabul etmekte insanlığa ihanet vardır. İnsanlığın gelişmemesi için önüne setler çekilmektedir. Devletin istediği bilgiyi üreten ve insanların sadece bu bilgiyi almalarını sağlayan bir organik entelektüel vardır. Yaşadığımız dünyanın şartlarını inşa eden modern bilgi vardır. Eleştirel teoriye göre bilginin sorgulanamaz ve objektif olması düşüncesi yanlıştır. Bilgi onlara göre genel geçer bir kavram değildir.

 

Gramsci’nin ‘hegemonya’ ve bilginin zihinleri ele geçirmesine karşın, eleştireller siyasal ve toplumsal hayatta entelektüellerin dönüşümün arayışı içinde olması gerektiğini savunurlar. Var olan bilgiyi aktarmak yetmemektedir. Teorilerin aslında bilgiyi ve toplumu inşa eden bir araç olduğunu görmek gerekir. Devlet her şeye karışırsa bireysel inisiyatif yok olur. Realistler güçlü devleti savunurken, liberaller devletin etkisinin azalmasını isterler. Realistlere göre, kolektif toplumun ve ulusun geleceği için devlet elinden geleni yapmaktadır. Toplumun geleceği için bireyler feda edilebilir. Onlara göre, devletin gücünü sarsacak daha önemli güvenlik kaygıları varken, insanlar kimlik, hak ve özgürlükleri dile getirmemelidir. Liberaller, serbest piyasa ekonomisinin sürdürülebilir olmasını,  hayatta kalmanın amacı olduğunu düşünürler. Ancak bunun gerisinde yatanlar nelerdir? İnsanların işsiz kalması, üçüncü dünya ülkelerin ekonomisinin iyi gitmemesi, yerel işletmelerin iflası, sömürüye maruz kalınması, karşılıklı bağımlılığın artması, yoksulluğa mahkum edilmesi vb. bir sürü olumsuzluklar ortaya çıkarmaktadır. Eleştirel yaklaşım, geri plandaki var olan olumsuzlukları ortaya çıkarmak ister ve nedenlerini araştırır. 

 

Eleştirel yaklaşım, hak ve özgürlükler derken, bu haklar ile nelerin gizlendiğini araştırırlar. Uluslararası alanda kitlesel hak ihlalleri yapan ülkeler, aynı zamanda insan hakları söylemin öncüsü, söylemcisi ve üreticisidir. Terör eylemlerine verilen tepki ve dayanışma uluslararası alanda verilen bir değerdir. Diğer coğrafyalarda verilen kayıplar uluslararası alanda dayanışma oluşturmamaktadır. İnsan hakları denilen şey sadece Batı’yı koruma olarak mı geçmektedir? Küresel alanda terörle mücadele sadece Batı’ya karşı yapıldığında mı söz konusu olmaktadır? Hedef alınan bilgi eleştirel teoride, genel olarak insanlığı inşa eden bilginin dönüştürülmesi ve toplumu şekillendiren bir kapasiteye dönüştürülmesi gerektiğidir. Liberalizm ve realizmin düşünceleri, eleştirel yaklaşımın hedef tahtasına koydukları şeylerdir. Birçok olumsuzluğun ve mağduriyetlerin meşrulaştırılmasını eleştirmektedirler. Böyle bir kalkınma modeli yoktur. Bu onlara göre sığ bir güvenlik anlayışıdır. Realizmde devlet merkezli güvenlik anlayışı vardır. Ancak güvenlik devletle sınırlandırılamaz. Devletin güvenliği dışında ciddi riskler ve tehditler de vardır. Liberallere ve realizme baktığımızda bu tehditler görmezden gelinir. Liberalizmin bu sığ düşüncesi ve realizmin bu devlet merkezci olması eleştirel görüş tarafından eleştirilmektedir. Eleştirel yaklaşım devleti, toplumun egemen kesimlerinin toplumun diğer kesimlerini kontrol etmek için kullanılan bir araç olduğunu savunurlar ve  sosyalist aşamaya gelindiğinde devletler onlara göre ihtiyaç olmaktan çıkacaktır.

Eleştirel teoride, devlet hala varlığını devam edecek ancak nihai hedef değil bir araç olarak kullanılacaktır. İnsanın doğası için ne yapılması gerektiği tartışılmaktadır. Devletin askeri güvenliği haricinde birey için yapılması gereken birçok etken vardır. Devleti ele alış biçiminin değişmesi gerekmektedir. Devlet insanlığın kurtuluşuna bir araç olması gerekmektedir. ‘’Emancipation(özgürleşme)’’ kavramına katkıda bulunmaları gerekmektedir. 

Bu özgürleşme ‘’Freedom’’ anlamında değildir. İnsanlığın özgürleşmesine katkı yapan bir sosyal devlet politikasının geliştirilmesi gerekmektedir. Toplumu bu anlamda yönlendirilir ve bazı etkenleri aktif hale getirilir. İnsan olarak algıladığımız olumsuzluklar konusunda tedbirler alarak insanı her türlü sıkıntıdan kurtarılması düşüncesi vardır. Bu bir tür sosyal devlet politikasıdır. Devleti var olan haliyle kabul etmemek ve dönüştürmek gerekmektedir. Uluslararası ilişkilerin sadece savaş ve çatışmaya oturtulan bir bilgi birikimini olduğu reddedilir. Örneğin; BM ne zaman kuruldu? Niye kuruldu? Misyonuna uygun hareket etti mi? Birilerinin peşin beklentilerine mi hizmet etti? Bunların eleştirilmesi gerekmektedir. Dünyadaki az gelişmişliğin ve  güney ülkelerinin ekonomik sorunlarının artmasının eleştirilmesi gerekmektedir. Dünyada birilerinin daha fazla menfaat içinde ve iktidarda olduğu bir uluslararası ilişkiler vardır. Bu adaletsizlikler gösterildiği zaman bu menfaat içinde olanlara karşı bir zıt etki oluşur. Bu onlara karşı yapılan bir eleştiridir. Eleştirel yaklaşım, teorilerin problem çözücü olmadığını düşünür. Yükselen güçler ile güvenliği tehdit eden unsurlara karşı dengeleyici sistemin korunması gerekmektedir. Eleştirel teori topluma ve devlete bir reçete sunmaktadır. Sistemin devamlılığına bu reçetedeki seçenekler hizmet etmektedir. Eleştirel teorinin işlevi sadece sistemin nasıl işlediğini tanımlamak ile kalmaz, toplumdaki adaletsizlikleri ve olumsuzlukları da dile getirir. İnsanların gözünü açmaya çalışır ve sistemin dönüşümüne katkı sunar. Farkındalık oluşturmak gerekmektedir. Dünyayı anlamak ile yetinmezler. Yeni dünyayı inşa etmeyi düşünürler. Tarihsel konjonktür içinde Arap Baharı’nı ve Suriye iç savaşını eleştirel bir gözle ve bölgesel olarak kimlerin o bölgede çıkar çatışmasının olduğunu gözlemlemek ve eleştirmek gerekir. Duvarın arkasında olup biteni gözardı etmemek gerekmektedir. Çünkü eleştirel teoriye göre, zihinler ele geçirilmiştir, bilgiyi masum olarak gördüğümüz için, bu zihin ile uluslararası alana baktığımızda toplumu bu çerçeve içerisinde değerlendiriyoruz. İnsanlığın kurtuluşuna katkı sağlamak gerekmektedir. Var olan bilgiyi meşrulaştıran bir sistem olmaması gerekmektedir. Toplumun önünün açılması ve yaşam standartlarının iyileştirilmesi için neler yapılması gerektiği araştırılması, kaynak dağılımının ve sömürü sisteminin düzenlenmesi gerekmektedir. Bunlar için atılan her adım ‘’Emancipation’’ özgürleşme adı altında atılan bir adımdır. Güvenlik kavramı ”Emancipation” kavramına eşittir. Devlet insanlığı daha iyi şartlara taşıyabiliyor mu? İçeride yaşayanlara daha iyi yaşam standartları sunabiliyor mu? Aslında eleştirel teori  topluma sunulan bir seçenektir ve markettir. Özgürlük denilen şey onlara göre bu seçeneklerin bizlere sunulmasıdır. Bu seviyeye toplumu taşıyabilmek gerekmektedir. Tüm bunlara rağmen, egemenler devlet merkezli hareket etme konusunda daha ciddi gerekçelere sahip olabilirler. Yaşanılan hayat, jeopolitik düzen ve tarihsel konjonktür sebebiyle böyle bir güvenlik anlayışı ve uygulaması gerekiyor olabilir. Ancak yine de realist güvenlik politikaları çerçevesinde, bütün kaynakların başka yerlere aktarıldığı bir durum da söz konusu değildir. ‘’Emancipation’’ merkezli bir güvenlik anlayışı, güvenliği sağlayan, yaşam standartlarını yükselten ve insanın ihtiyaçlarını bu politikaların içine alan bir sistem arzu edilir. Güvenliği sadece silahlanma ile sağlanmaması öngörülür. Bunun dışındaki politikalar ile insan her türlü kaygılardan arındırılmalıdır.

KAYNAKÇA:

Alan Collins, ”Çağdaş Güvenlik Çalışmaları: Eleştirel Güvenlik Çalışmaları: Ayrılıkçı Tarih”, s.67-86, Uluslararası İlişkiler Kütüphanesi, Eylül, 2017.


Like it? Share with your friends!

What's Your Reaction?

hate hate
0
hate
confused confused
0
confused
Angry
0
Angry
Cry
0
Cry
Cute
0
Cute
LOL
0
LOL
Love
0
Love
OMG
0
OMG
WTF
0
WTF
fail fail
0
fail
fun fun
0
fun
geeky geeky
0
geeky
win win
0
win
Büşra Durusoy
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi / Uluslararası İlişkiler

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Choose A Format
Personality quiz
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Countdown
The Classic Internet Countdowns
Open List
Submit your own item and vote up for the best submission
Ranked List
Upvote or downvote to decide the best list item
Meme
Upload your own images to make custom memes
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds
Audio
Soundcloud or Mixcloud Embeds
Image
Photo or GIF
Gif
GIF format